غياث الدين بن همام الدين الحسيني ( خواند امير )

57

تاريخ حبيب السير في أخبار افراد البشر ( فارسي )

بساط عشرت و انبساط تافت و بنابر آنكه اتابك كيوك خان قداق و امير الامرايش جيبغاى بر ملت نصارى بودند پيوسته صورت آن مذهب را در نظرش جلوه ميدادند تا كيوك دين عيسوى را بر شريعت محمدى مرجح پنداشته همت بر تربيت نصارى گماشت لاجرم جمعى كثير از ترسايان در اردوى او مجتمع گشتند و دين اسلام ضعفى تمام يافته در آن ايام هيچ مسلمانى را زهره و يارا نبود كه با ترسائى بلند سخن كند و نوبتى جمعى از نصرانيان بامداد قداق و جيبغاى نشانى حاصل كردند كه تمامى مسلمانان ممالك كيوك خان را خصى سازند و يكى از كلانتران ايشان نشان را بدست گرفته از بارگاه بيرون آمد تا مژده بساير ترسايان رساند و همان زمان سگان درنده در وى افتادند و خصيتين او را كنده يك لقمه خام ساختند بعد از آن نصارى از اعجاز ملت مصطفوى ترسيده ديگر نام‌نشان نبردند و كيوك خان در اواخر ايام حيات با جنود ظفر سلب و قوافل عيش و طرب از اردوباليغ در حركت آمده عزيمت ولايات غربى نمود و بر سر هرشهر و قصبه كه عبور فرمود ساكنان آن را بانعام زر و جامه خوش‌دل و مسرور ساخت و چون ماهيچهء رايت نصرت آيتش بر حدود سمرقند پرتو انداخت ناگاه ابو يحيى بخدمتش رسيد و روح او را نيز مانند ديگران مقبوض گردانيد . نظم درين ره خواه سلطان خواه درويش * باخر عقبهء مرك آيدش پيش درين بستان كه جاى خرمى نيست * گياهى بىبقاتر ز ادمى نيست . ذكر منكوقاآن كه پادشاه سوم است از خواقين الغ‌يورت چنگيز خان بعد از فوت كيوك خان منكوقاآن بن تولى خان بسعى بانو بن جوجى خان كه ملقب بصاين خان بود در شهور سنهء ثمان و اربعين و ستمائه بر مسند جهانبانى و سرير قاآنى صعود نمود و او بصفت عدل و انصاف اتصاف داشت و پيوسته همت عالى نهمت بر تقويت اركان ملت بيضا و تمشيت امور شريعت غرا مىگماشت و بجود و سخاوت موصوف بود و بتهور و شجاعت معروف در ايام دولت خود سادات عظام و علماء اعلام و مشايخ كرام را از مؤنات و تكاليف ديوانى معاف و مرقوم القلم ساخت و به همين منوال به حال دانشمندان نصارى و پيران هرطايفه و عجزه هرطبقه پرداخت اما از جماعت يهود كسى را سيورغال نداد و بيمن اهتمام او احوال اكثر خلايق انتظام يافته ممالك روى بآبادانى نهاد و رفتن هلاكو خان از ايران بتوران و استيصال ملاحدهء بىايمان و واقعه بغداد در ايام سلطنت منكوقاآن روى نمود و وفاتش در وقت توجه به طرف چين ماچين فى شهور سنهء خمس و خمسين و ستمائه واقع بوده مدت سلطنتش هفت سال و كسرى رسيد و مهم وزارتش را امير عماد الملك ختنى باتفاق امير بولغاى منتظم گردانيد در جامع رشيدى مسطور است كه منكوقاآن را چهار پسر بود برين موجب باكتو و اورنك‌تاش از بزرگترين خواتين اقوتوقبى بنت اوكداى بن بوقا گوركان از قوم ايكراس و اساس حيات اين دو پسر در جوانى اندراس يافت شيركى از بابا و چين كه در سلك قمكان قاآن انتظام داشت